Mensenwerk of computerwerk? Met het steeds groter wordende aanbod van AI-tools is het goed om ons af te vragen waarom en hoe we deze technologie adapteren (of niet). Natuurlijk biedt technologie een hoop kansen, vooral als mensen daadwerkelijk ondersteund worden hierdoor. Onze onderzoeker Marcel Stalenhoef keek daarom naar mensgerichte AI, en maakte een waarderingsmodel. Dit model is speciaal bedoeld voor kleinere organisaties.
De keuze om te richten op kleinere (MKB) organisaties, is natuurlijk niet zomaar gekozen. “Die bedrijven en organisaties hebben vaak niet de mankracht, financiën of specialismen om goed geholpen te worden met de inzet van AI,” legt Marcel uit. “Ze zijn dan aangewezen op zogeheten ‘cowboys’; vlotte adviseurs die hen komen vertellen wat nodig is. Dat resulteert er vaak in dat kleine organisaties wel aan de slag gaan met wat ik ‘ad hoc AI’ noem, zoals bijvoorbeeld chatbots. Meestal zijn die toegepast binnen de functie van één medewerker: denk dan aan het nakijken of schrijven van emails, snelle vertalingen of het samenvatten van teksten. Op die manier is er relatief weinig profijt in het toepassen van AI binnen een organisatie.”
“In het waarderingsmodel kijken we dan ook meer naar hoe een taak en proces aan elkaar gekoppeld zijn binnen een organisatie en hoe mensen dat waarderen,” legt Marcel uit. “De uitkomst van het model moet laten zien welke taken zich (deels) lenen voor AI-ondersteuning en bij welke taken menselijke inbreng nodig is.” Het onderzoek van Marcel raakt dan ook een breder, maatschappelijk vraagstuk: Hoe zorgen we ervoor dat AI niet alleen efficiënt wordt ingezet, maar ook dat waardevolle menselijke input erkent wordt en behouden blijft?
Van co-creatie workshop naar waarderingsmodel
Marcel werkte in het project met 7 (kleine) organisaties samen en verzamelde informatie door twaalf diepte-interviews. Deze gingen onder andere over het huidige AI-gebruik van deze bedrijven, de werkprocessen en de kansen en zorgen van de organisaties op het gebied van AI. Hoe kijkt de geïnterviewde naar de inzet van AI binnen zijn/haar organisatie? “Het viel in ieder geval op dat de respondenten niet bang zijn dat AI hun werk inpikt,” aldus Marcel. “Ze zien allemaal de kansen die AI kan bieden om geautomatiseerd werk over te nemen.”
De resultaten van de interviews leidden uiteindelijk tot een co-creatie workshop eerder dit jaar, waarin de eerste versie van het waarderingsmodel werd gemaakt. Uit de workshops werd duidelijk welke taken zich lenen voor AI-ondersteuning en welke taken juist gebaat zijn bij menselijke aandacht.
Hoe het model werkt
De kracht van het waarderingsmodel, dat bestaat uit 4 stappen, ligt volgens Marcel in de eenvoud en toepasbaarheid. Het begint bij het in kaart brengen van werkprocessen (stap 1), waarna deze worden beoordeeld aan de hand van 5 verschillende dimensies. Hieronder zie je een voorbeeld van één van die dimensies, namelijk dimensie 5: frequentie & volume.
Nadat medewerkers alle dimensies hebben doorgelopen en hebben gewaardeerd, tel je in stap 3 per werkproces de scores van de dimensies bij elkaar op. Bijvoorbeeld: In de bovenstaande foto heeft reservering 3+4+3+4+4 = 18 punten gehaald.
Een hoge score van 18 betekent in dit geval dat een proces veel potentie heeft om door middel van AI ondersteund te worden. “Tijdens de workshop was het interessant om te zien dat er van de honderd taken/processen zeker de helft afviel omdat de mens hier nog altijd belangrijk in werd bevonden,” laat Marcel weten.
De laatste stap is de analyse, waarin je kijkt naar de stappen binnen elk werkproces: Je tekent de taken die je geselecteerd hebt gedetailleerder uit, werkt uit op welke punten AI potentieel ondersteuning kan bieden en schrijft op waarom dat mogelijk nuttig is.
Implementatie en ondersteuning
Na het selecteren van de potentiële automatiseringspunten is het goed om na te denken hoe je hier mee verder wilt. Bouwen, uitproberen en testen zijn de volgende stappen om op te pakken. Het waarderingsmodel geeft je de mogelijkheid om samen met een team (of alleen) processen te selecteren en te filteren.
Mocht jij gebruik willen maken van het model? Dan kun je deze hier vinden. Tip: Print het model uit op A3 papier! Naast dat organisaties zelf aan de slag kunnen met dit prototype, is er ook de mogelijkheid om, door middel van een werkvorm, begeleiding van Marcel te krijgen. Mocht je hier interesse in hebben, dan kun je dit aangeven door Marcel te mailen op marcel.stalenhoef@hu.nl.
Marcel zit niet stil en is inmiddels al bezig met vervolgprojecten. Zo kijkt hij nu naar hoe gemeenten beter kunnen samenwerken met behulp van AI. Deelname aan dit project is nog mogelijk. Voor vragen hierover kun je terecht op bovengenoemd e-mailadres van Marcel.
Dit onderzoek werd gesubsidieerd door SIDN FONDS en is mede mogelijk gemaakt door de samenwerking met stichtingen, MKB, gemeenten en technische partners.
