Vertrouwen ontwerpen; hoe doe je dat? In een vorig artikel spraken wij hierover met onderzoekers Rhied Al–Othmani en Roelof de Vries. We hadden het toen over de driehoek waarin definitie, manipulatie en meting met elkaar in verband moeten staan. In hun onderzoek merkten Roelof en Rhied dat dit in de praktijk vaak nog niet het geval is.
Roelof er Rhied namen tijdens hun onderzoek 14 papers door die gingen over vertrouwen, waarvan er slechts één het proces goed gedocumenteerd had (definitie, manipulatie & meting sloten goed op elkaar aan). Om hun studenten aan de master Data-driven Design dit beter te laten doen, gaven zij een opdracht waarin de studenten in de praktijk een design maakten waarin vertrouwen centraal staat. Hoe dat ging, lees je hieronder.
De casus
De casus waarmee de studenten aan de slag zijn gegaan komt uit Breda. In het gemeentehuis van Breda staat een avatar waar arbeidsmigranten mee kunnen praten om informatie te krijgen uit de website WorkinNL, bijvoorbeeld hoe je vakantie kan opnemen of zwangerschapsverlof kan aanvragen. Die avatar moet verschillende talen snappen en zo min mogelijk tekst gebruiken, om ook mensen te helpen die moeite hebben met geletterdheid. Het originele idee van de gemeente is om de avatar er menselijk uit te laten zien. De huidige avatar op het gemeentehuis ziet er dan ook zo uit:
Het was aan de studenten van de master Data-driven Design om een nieuwe versie van deze avatar te herontwerpen. Hoe ontwerp je voor vertrouwen in zo’n avatar op een verantwoorde manier? Welke definitie van vertrouwen gebruik je? En waarom? Dat lijken al een hele hoop vragen, maar het is slechts een kleine greep uit alle dingen waar rekening mee gehouden is door de studenten. Denk dan bijvoorbeeld ook aan hoe zo’n menselijke avatar eruit moet zien; man of vrouw? Welke etniciteit? Welke emoties moet de avatar tonen?
Mayer’s definitie
De studenten gingen stapsgewijs aan de slag. “Stap één was het kiezen van een definitie van vertrouwen,” legt Rhied uit. “Daarna hebben ze een model of theorie over vertrouwen gepakt en die opgebroken in concepten die daaronder vallen (bijvoorbeeld transparantie of integriteit). En wat opvallend is, is dat er niet veel verschillende definities of modellen werden gekozen om te gebruiken voor het ontwerp.” Roelof haakt hierop in: “Het meest gekozen model is het model van Mayer uit 1995, dat gaat over interpersoonlijk (mens op mens) vertrouwen.”
De definitie van Mayer stelt dat er vertrouwen is wanneer een partij bereid is om kwetsbaar te zijn voor de handelingen van een andere partij, op basis van de verwachting dat de andere partij een handeling uitvoert die belangrijk is voor de trustor, ongeacht het vermogen om die andere partij te monitoren of controleren.

Het model van interpersonal trust van Mayer et al. (1995). Bron: Researchgate
“Ik heb gemerkt dat het designproces van de studenten als een trechter werkt”, zegt Roelof. “Ook al zijn er ontzettend veel definities en theorieën om uit te kiezen; we zien toch dat de uiteindelijke ontwerpbeslissingen van de studenten op elkaar lijken. Het verschilt alleen hoe ze hierop uitkomen. Dus kiezen om een vlaggetje naast de avatar te plaatsen zodat de gebruikers een taal kunnen kiezen? Dan kan dat zijn voor transparantie, maar het kan ook een keuze zijn vanuit inclusiviteit. Wat in beide gevallen een belangrijke vraag is, is: Hoe interpreteert de gebruiker zo’n vlaggetje dan?”
De ontwerpen die de studenten hebben gemaakt zijn overigens nog niet voorgelegd aan eventuele gebruikers, dus of die ontwerpkeuzes ook voor hen duidelijk zijn moet nog blijken. Wel kunnen we vast kijken naar de prototypes die de studenten hebben ontworpen.
Prototypes

Mayer et al. gaat in dit model uit van drie vertrouwens-factoren, die alle drie duidelijk te zien zijn in bovenstaand prototype:
- Ability: laat expertise en betrouwbaarheid zien
- Benevolence: laat zien dat het ontwerp aan de kant van de gebruiker staat
- Integrity: Wees transparant over de werking van het systeem
Hieronder nog een voorbeeld vanuit dat laatste punt: integriteit. Privacy speelt hierin een belangrijke rol, en dit moet dan ook zichtbaar zijn in het ontwerp. Zo bedachten de studenten bijvoorbeeld om de avatar in een zogeheten ‘privacy booth’ te plaatsen. “Dit laat ook zien dat studenten verder denken dan alleen het ontwerpen van de avatar op het scherm,” merkt Roelof op. “Ze gebruiken de ruimte van het gemeentehuis en er waren zelfs ideeën over stickers op de vloer die je naar de avatar toe leiden. Dat stond niet in de opdracht, maar is natuurlijk goed om over na te denken.”

McKnight
Naast de definitie van Mayer zijn er ook studenten die vanuit een andere definitie van vertrouwen hebben ontworpen. Bijvoorbeeld die van McKnight et al., die stelt dat vertrouwen in een digitaal systeem is gebaseerd op overtuigingen over functionaliteit, betrouwbaarheid en behulpzaamheid. In dit geval zou de avatar dus vertrouwd worden als het:
1: de taak uit kan voeren
2: de taak consistent en correct uitvoert
3: handelt op een manier die waarde toevoegt voor de gebruiker
Hieronder zien we een voorbeeld van studenten die functionaliteit als uitgangspunt van design hebben gepakt, waarin de avatar de taal herkent en doorvraagt om zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn.

Vervolg
De eerste resultaten zijn inmiddels gedeeld met de Gemeente Breda. Roelof en Rhied schrijven nog een paper over dit onderwerp, en zodra deze beschikbaar is delen we deze natuurlijk graag op ons kanaal. Hierin zal nog uitgebreider worden ingegaan op de bevindingen tijdens dit onderzoek. “Die paper schrijven is één, maar uiteindelijk moet het ook vertaald worden naar de praktijk”, vertelt Rhied. Daarom is het ook een goed begin dat studenten hier in opdracht van de Gemeente Breda al hands on mee aan de slag zijn gegaan.
Met dank aan Zoë Vos, Gert-Jan Zandbergen, Lylouh van den Putte en de Gemeente Breda voor deze samenwerking.
Dit project is deels ook onderdeel van: Project Bots of Trust: An interdisciplinary discourse (met projectnummer 023.020.030 dat wordt gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). En onder begeleiding van Dennis Nguyen, Gerrita van der Veen en Nanna Verhoeff.
